Strona bierna – ćwiczenia z języka angielskiego

Learnerzy angielskiego bardzo często opanowują teorię strony biernej, po czym… prawie jej nie używają. Uznają ją za „szkolny” temat, odhaczają tabelkę w zeszycie i wracają do ulubionych czasów. To spory błąd, bo strona bierna jest wszędzie: w artykułach, wiadomościach, mailach, instrukcjach, CV. Bez realnego osłuchania, przeczytania i własnego użycia trudno ją potem rozpoznawać „w locie”. Warto więc podejść do niej inaczej: przez serię prostych, konkretnych ćwiczeń, które krok po kroku wprowadzą w prawdziwy język, a nie tylko w szkolne definicje.

Strona bierna w pigułce – co jest naprawdę potrzebne

Strona bierna w angielskim nie jest skomplikowana, jeśli rozumiany jest jej sens. Służy do sytuacji, w których ważniejszy jest sam efekt czynności niż osoba wykonująca. Zamiast „Ktoś napisał ten raport”, pojawia się: „Ten raport został napisany”.

Budowa strony biernej w najprostszym ujęciu to:

• odpowiednia forma „to be” (w wybranym czasie)
• + trzecia forma czasownika (past participle), np. written, done, built

Strona czynna: They built this bridge in 1990.
Strona bierna: This bridge was built in 1990.

W komunikacji codziennej bardzo często pomijany jest wykonawca, bo albo jest nieznany, albo nieważny: The decision was made., The meeting has been cancelled.

W ponad 90% zdań w stronie biernej w tekstach użytkowych (artykuły, raporty, instrukcje) wykonawca w ogóle nie jest podany: „The rule was introduced.”, „The data was collected.” – i to jest zupełnie naturalne.

Najczęstsze błędy – co warto wychwycić od razu

Zanim przejdą ćwiczenia, dobrze uświadomić sobie typowe potknięcia. Pozwala to od razu ćwiczyć świadomiej i nie utrwalać złych nawyków.

• Brak „to be”: *The report written yesterday. zamiast The report was written yesterday.
• Mylenie czasu „to be”: *The project is finished last week. zamiast The project was finished last week.
• Zła trzecia forma: *The letter was send. zamiast was sent.
• Nadmierne dodawanie „by…” tam, gdzie nie jest potrzebne: *The meeting was cancelled by us. – zwykle wystarczy The meeting was cancelled.

Podczas ćwiczeń lepiej na chwilę odpuścić wyszukane słownictwo i skupić się na prostych, przejrzystych zdaniach. Jasna forma to be + poprawna trzecia forma – dopiero na tym fundamencie warto budować bardziej rozbudowane struktury.

Ćwiczenia podstawowe: strona czynna → strona bierna

Najprostsze, a przy tym bardzo skuteczne ćwiczenie polega na przepisaniu zdań ze strony czynnej na bierną. Tu najważniejsze jest „przestawienie w głowie” – obiekt staje się podmiotem, czas się nie zmienia, a osoba wykonująca czynność może zniknąć.

Ćwiczenie 1: Proste czasy (Present Simple, Past Simple)

Instrukcja: zamień zdania ze strony czynnej na bierną. Zachowaj ten sam czas.

1. They sell fresh bread here.
2. Someone cleans this office every day.
3. They opened the museum in 2010.
4. People speak English all over the world.
5. They repaired my car yesterday.

Możliwe odpowiedzi:

• Fresh bread is sold here.
• This office is cleaned every day.
• The museum was opened in 2010.
• English is spoken all over the world.
• My car was repaired yesterday.

Warto zauważyć, że w żadnym z tych zdań nie ma „by someone” / „by people”. W naturalnych tekstach te fragmenty najczęściej byłyby po prostu pominięte.

Ćwiczenie 2: Perfect i Continuous – bez strachu

Strona bierna w czasach perfect i continuous brzmi dla wielu osób „dziwnie”, bo rzadziej jest ćwiczona. W rzeczywistości wystarczy dodać do dobrze znanych form jedynie element being/been + trzecia forma.

Aktywne:

1. They have already finished the project.
2. They are building a new bridge.
3. They had written the report before the meeting.
4. They were interviewing the candidates all morning.

Bierne:

• The project has already been finished.
• A new bridge is being built.
• The report had been written before the meeting.
• The candidates were being interviewed all morning.

Na początku można ograniczyć takie formy do rozumienia, ale kontakt z nimi w ćwiczeniach sprawi, że przestaną brzmieć „egzotycznie”.

Strona bierna w prawdziwych zdaniach – praktyka kontekstowa

Ćwiczenia oderwane od kontekstu szybko nudzą. Dużo skuteczniejsze jest wplatanie strony biernej w mini-sytuacje, które przypominają prawdziwe e-maile, ogłoszenia czy komunikaty.

Ćwiczenie 3: Biuro i praca

Poniżej kilka zdań, jakich można się spodziewać w mailach firmowych. Zadanie polega na przekształceniu ich na stronę bierną lub odwrotnie – w zależności od wskazówki.

A) Zamień na stronę bierną:

1. They will send the documents tomorrow.
2. Someone has updated the file.
3. They are preparing the presentation now.

B) Zamień na stronę czynną (wymyśl wykonawcę):

1. The meeting has been postponed.
2. The issue was already discussed.
3. All complaints will be answered by Friday.

Przykładowe odpowiedzi:

A – strona bierna:

• The documents will be sent tomorrow.
• The file has been updated.
• The presentation is being prepared now.

B – strona czynna (można użyć np. „we”, „the team”, „our manager”):

• We have postponed the meeting.
• We already discussed the issue.
• We will answer all complaints by Friday.

Takie zdania brzmią znajomo, bo przypominają język używany w firmowej korespondencji. Dzięki temu strona bierna przestaje być szkolnym tworem, a zaczyna być narzędziem do porządkowania informacji.

Ćwiczenie 4: Ogłoszenia i komunikaty

Tryb neutralny, bezosobowy, „urzędowy” bardzo często realizowany jest w angielskim właśnie przez stronę bierną. Wystarczy przejrzeć kilka ogłoszeń w hotelu czy na lotnisku.

Uzupełnij zdania, używając czasownika w nawiasie w stronie biernej:

1. Breakfast ________ (serve) from 7 to 10 a.m.
2. All lost items ________ (keep) at the reception for 30 days.
3. This area ________ (monitor) by CCTV.
4. New safety rules ________ (introduce) last month.
5. Passengers are kindly requested to remain seated until the seat belt sign ________ (turn off).

Możliwe odpowiedzi:

• Breakfast is served from 7 to 10 a.m.
• All lost items are kept at the reception for 30 days.
• This area is monitored by CCTV.
• New safety rules were introduced last month.
• …until the seat belt sign is turned off.

Strona bierna w pytaniach i przeczeniach

Tu pojawiają się kolejne problemy. Sama logika pozostaje jednak taka sama jak w zwykłych czasach – dochodzi jedynie element „to be”.

Ćwiczenie 5: Pytania i odpowiedzi

Przetwórz zdania, tworząc pytania w stronie biernej, a potem krótkie odpowiedzi.

1. The report is checked every Friday.
2. The invitations were sent yesterday.
3. The room will be cleaned later.

Możliwe wersje:

• Is the report checked every Friday? – Yes, it is. / No, it isn’t.
• Were the invitations sent yesterday? – Yes, they were. / No, they weren’t.
• Will the room be cleaned later? – Yes, it will. / No, it won’t.

Warto zauważyć, że w krótkich odpowiedziach nie pojawia się już główny czasownik (checked, sent, cleaned). Odniesienie dotyczy jedynie czasownika posiłkowego: is / were / will. To ten sam schemat, który znany jest już z pytań w stronie czynnej.

Strona bierna a polskie „się” – pułapka tłumaczeniowa

Jednym z powodów, dla których strona bierna sprawia trudność, jest różnica między polskim a angielskim sposobem wyrażania bezosobowości. Po polsku bardzo często używany jest zwrot „się”: tu się nie pali, mówi się, że…, buduje się nowe osiedla. W angielskim odpowiednikiem takich konstrukcji jest najczęściej właśnie strona bierna.

Porównanie:

• W tym hotelu nie pali się w pokojach. → Smoking is not allowed in the rooms.
• Mówi się, że on dużo zarabia. → It is said that he earns a lot.
• W centrum buduje się nowe biurowce. → New office buildings are being built in the city centre.

Podczas ćwiczeń warto co jakiś czas wziąć polskie zdanie z „się” i spróbować przełożyć je na angielski tak, jak rzeczywiście zostałoby powiedziane, a nie dosłownie. Dzięki temu strona bierna zacznie naturalnie „podstawiać się” w głowie w odpowiednich sytuacjach.

Jeśli w polskim zdaniu da się dodać „ktoś / ludzie / oni” zamiast „się” („Ludzie mówią, że…”, „Oni budują…”), bardzo często w angielskim świetnie zadziała strona bierna: „It is said…”, „New houses are being built…”.

Jak samodzielnie tworzyć kolejne ćwiczenia

Najlepsze ćwiczenia ze strony biernej to te, które nawiązują do realnych tekstów, z którymi ma się kontakt. Zamiast czekać na gotowe zestawy, można samodzielnie „wyciągać” przykłady z otoczenia i przerabiać je na zadania.

• Wziąć maila służbowego po angielsku i podkreślić wszystkie formy strony biernej.
• Przepisać je, a potem spróbować wymyślić wersję w stronie czynnej.
• Z krótkiego artykułu z newsami wynotować 5–10 zdań ze stroną bierną i spróbować zmienić je na stronę czynną.
• Stworzyć „mini-ogłoszenia” (hotel, lotnisko, sklep) i zapisać je tylko w stronie biernej.

Taki sposób pracy pozwala szybciej rozpoznać stronę bierną w prawdziwych tekstach i automatycznie z nią oswoić się – bez wrażenia, że to sztuczny temat z podręcznika.