W głowie często miesza się stary i nowy podział administracyjny Polski: gdzieś z tyłu zostają wspomnienia „starego województwa”, a w urzędzie trzeba podać ten aktualny. W efekcie pojawia się proste pytanie: ile jest województw w Polsce i czy ten podział wciąż się zmienia. Dobra wiadomość: obecny system jest stosunkowo stabilny, a jego logika jest do ogarnięcia w kilka minut. Znajomość struktury województw ułatwia czytanie map, statystyk, załatwianie spraw urzędowych i po prostu orientację w kraju. To wiedza, która procentuje latami – w szkole, w pracy, przy planowaniu przeprowadzki czy biznesu.
Ile jest województw w Polsce – odpowiedź w jednym zdaniu
Obecnie w Polsce istnieje 16 województw. Ten podział obowiązuje od 1 stycznia 1999 roku i od tego czasu nie został zmieniony ani w zakresie liczby województw, ani ich granic w skali ogólnokrajowej (poza drobnymi korektami technicznymi).
W Polsce jest 16 województw, które stanowią najwyższy poziom podziału administracyjnego kraju – powyżej powiatów i gmin.
Województwo to największa jednostka terytorialna w państwie. Na jego poziomie działa m.in. wojewoda (przedstawiciel rządu), sejmik wojewódzki i zarząd województwa (samorząd). To nie jest tylko linia na mapie – to struktura, która realnie wpływa na transport, ochronę zdrowia, edukację czy podział funduszy unijnych.
Lista wszystkich województw i ich stolice
Aktualny podział obejmuje następujące województwa wraz z ich stolicami:
- Województwo dolnośląskie – stolica: Wrocław
- Województwo kujawsko-pomorskie – stolice: Bydgoszcz (siedziba wojewody), Toruń (siedziba sejmiku)
- Województwo lubelskie – stolica: Lublin
- Województwo lubuskie – stolice: Gorzów Wielkopolski (wojewoda), Zielona Góra (sejmik)
- Województwo łódzkie – stolica: Łódź
- Województwo małopolskie – stolica: Kraków
- Województwo mazowieckie – stolica: Warszawa
- Województwo opolskie – stolica: Opole
- Województwo podkarpackie – stolica: Rzeszów
- Województwo podlaskie – stolica: Białystok
- Województwo pomorskie – stolica: Gdańsk
- Województwo śląskie – stolica: Katowice
- Województwo świętokrzyskie – stolica: Kielce
- Województwo warmińsko-mazurskie – stolica: Olsztyn
- Województwo wielkopolskie – stolica: Poznań
- Województwo zachodniopomorskie – stolica: Szczecin
W dwóch województwach – kujawsko-pomorskim i lubuskim – funkcjonują dwie stolice, podzielone między administrację rządową i samorządową. To pozostałość kompromisów politycznych przy tworzeniu obecnego podziału.
Jak zbudowany jest podział administracyjny Polski?
Województwo to dopiero pierwszy poziom. Cały trójstopniowy podział administracyjny wygląda tak:
- Województwo – największa jednostka (16 w Polsce)
- Powiat – ziemski lub grodzki (miasto na prawach powiatu)
- Gmina – podstawowa jednostka samorządu (wiejska, miejska, miejsko-wiejska)
W liczbach przekłada się to mniej więcej na:
- ponad 300 powiatów,
- ponad 2400 gmin.
Dla kogoś, kto zaczyna przygodę z geografią Polski, sensowne jest podejście „od góry do dołu”: najpierw województwa, potem powiaty, na końcu gminy i miasta. W praktyce większość codziennych spraw – zameldowanie, szkoła podstawowa, śmieci – rozgrywa się na poziomie gminy, ale granice województw definiują większe procesy: podział dróg krajowych, rozmieszczenie urzędów celników, sądów apelacyjnych, wojewódzkich sądów administracyjnych czy oddziałów NFZ.
Skąd się wzięło 16 województw? Krótko o reformie z 1999 roku
Podział na 49 województw – dlaczego z niego zrezygnowano
Przed 1999 rokiem Polska była podzielona na 49 małych województw. Ten system obowiązywał od 1975 roku. Na mapie przypominało to mozaikę niewielkich jednostek, często skupionych wokół średnich miast, które pełniły rolę stolic wojewódzkich (np. Sieradz, Ciechanów, Suwałki, Piła).
Z czasem okazało się, że tak rozdrobniony podział ma kilka poważnych problemów. Po pierwsze, wiele województw było zbyt małych, by efektywnie zarządzać większymi inwestycjami czy planowaniem przestrzennym. Po drugie, niewielkie jednostki miały słabszą pozycję negocjacyjną, choćby w rozmowach o funduszach, a po transformacji ustrojowej doszedł jeszcze temat przyszłego członkostwa w Unii Europejskiej.
W efekcie zaczął się proces myślenia o „większych, ale silniejszych” województwach. Zamiast pięćdziesięciu kawałków – kilkanaście regionów o wyraźniejszej tożsamości i większym potencjale gospodarczym.
Decyzja polityczna była oczywiście trudna, bo oznaczała utratę statusu „stolicy województwa” dla wielu miast. Do dziś można usłyszeć, jak starsze osoby mówią: „dawne województwo kaliskie” czy „tarnobrzeskie” – to ślad tamtego podziału.
Reforma 1999 – przejście na 16 województw
Od 1 stycznia 1999 roku wprowadzono nowy podział: 16 dużych województw, przywrócono też powiaty (zlikwidowane w 1975 roku). Reforma była częścią większych zmian administracyjnych i przygotowaniem do funkcjonowania w strukturach Unii Europejskiej.
Nowe województwa często odpowiadają historycznym i geograficznym regionom: Małopolska, Wielkopolska, Śląsk, Pomorze. Nie wszędzie udało się jednak precyzyjnie pokryć granice administracyjne z historycznymi – stąd spory o to, które miasto „bardziej” należy do danego regionu.
Od tego czasu liczba województw się nie zmieniła. Zmieniano jedynie niektóre granice powiatów i gmin, ale w skali kraju układ 16 województw pozostaje stabilny. To ważna informacja: jeśli podręcznik czy mapa pokazuje 16 województw, jest aktualna, o ile mowa o podziale po 1999 roku.
Największe i najmniejsze województwa – pod względem powierzchni i ludności
Powierzchnia – które województwa zajmują najwięcej miejsca na mapie?
Różnice między województwami są spore. Pod względem powierzchni prym wiedzie województwo mazowieckie – największe w kraju, obejmujące nie tylko Warszawę, ale też rozległe obszary rolnicze i leśne. Duże są też województwa: wielkopolskie, lubelskie, podlaskie, warmińsko-mazurskie.
Na drugim biegunie znajduje się województwo opolskie – najmniejsze pod względem powierzchni, ale o wyraźnej tożsamości regionalnej i mniejszości narodowej. Nieduże są także województwa świętokrzyskie oraz lubuskie.
Powierzchnia przekłada się m.in. na:
- długość sieci dróg wojewódzkich i krajowych,
- odległości między ważniejszymi miastami,
- koszty organizacji transportu publicznego.
W praktyce w dużym województwie łatwiej o „peryferia”, które czują się daleko od stolicy regionu – przykład: wschodnie Mazowsze wobec Warszawy czy północna część Wielkopolski wobec Poznania.
Liczba ludności – gdzie mieszka najwięcej Polaków?
Jeśli spojrzeć na liczbę mieszkańców, obraz nieco się zmienia. Najludniejsze województwa to:
- mazowieckie – z Warszawą i rozległym obszarem metropolitalnym,
- śląskie – silnie zurbanizowane, z gęstą siecią miast,
- wielkopolskie i małopolskie – silnie rozwijające się gospodarczo i demograficznie.
Z kolei najmniej ludne to zazwyczaj województwa o charakterze bardziej rolniczym lub słabiej zurbanizowanym, jak opolskie czy lubuskie. Dla zrozumienia kraju sensowne jest patrzenie na oba wskaźniki naraz: powierzchnię i liczbę ludności. Małe, ale gęsto zaludnione województwo może mieć zupełnie inne problemy niż duże, słabo zaludnione.
Po co w ogóle znać województwa? Zastosowania w praktyce
Znajomość aktualnego podziału na województwa przydaje się dużo częściej, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Najbardziej oczywisty kontekst to edukacja – egzaminy z geografii, wiedzy o społeczeństwie, matura. Ale na tym lista się nie kończy.
W praktyce województwo pojawia się w wielu dokumentach: formularze urzędowe, wnioski o dotacje, deklaracje podatkowe. Adresowanie przesyłek, wyszukiwanie sądu czy urzędu – tu też granice województw mają znaczenie.
Dla osób planujących przeprowadzkę, studia czy rozwój firmy istotne są różnice między województwami w takich kwestiach jak:
- rynek pracy i poziom wynagrodzeń,
- dostępność uczelni wyższych,
- infrastruktura transportowa (autostrady, koleje, lotniska),
- programy regionalne i fundusze unijne zarządzane przez samorząd wojewódzki.
Znajomość województw pomaga też w prostszych, codziennych sytuacjach: zrozumieć prognozę pogody, odczytać mapę natężenia smogu czy zorientować się w tabelach GUS, gdzie większość danych prezentowana jest właśnie według województw.
Czy liczba województw może się zmienić w przyszłości?
Od czasu do czasu wraca dyskusja, czy podział na 16 województw jest optymalny. Pojawiają się koncepcje podziału Mazowsza na dwa województwa (osobno Warszawa i okolice, osobno reszta regionu) albo tworzenia nowych województw wokół dynamicznie rozwijających się ośrodków.
Na dziś są to głównie projekty dyskutowane w mediach i środowiskach eksperckich, a nie realne reformy wprowadzane w życie. Zmiana liczby województw wymagałaby poważnej reformy systemu, przestawienia administracji, sądów, policji, szkolnictwa, ochrony zdrowia i wielu innych dziedzin – to nie jest ruch, który robi się „z dnia na dzień”.
W praktyce można przyjąć, że aktualny podział administracyjny Polski na 16 województw jest stabilny i w najbliższym czasie nic nie wskazuje na rewolucyjne zmiany. Dlatego inwestycja w porządne opanowanie tej wiedzy jest po prostu opłacalna – nie tylko na egzamin, ale i na dłuższą metę.