Słowo „możliwości” odnosi się do tego, co da się zrobić, osiągnąć lub co może się wydarzyć. Najczęściej oznacza wachlarz opcji, szans czy potencjału: osobistego, zawodowego, finansowego, organizacyjnego. Używane jest zarówno w kontekstach bardzo konkretnych („możliwości techniczne”), jak i ogólnych („możliwości rozwoju”, „możliwości człowieka”).
Wszystkie synonimy słowa „możliwości” – przegląd
Poniżej lista synonimów, od neutralnych po bardziej literackie i specjalistyczne. Wiele z nich jest bliskich, ale nie w pełni wymiennych w każdym kontekście:
Synonimy (zbiorczo):
alternatywy, atuty, bodźce, bramki, droga, drogi wyjścia, furtki, horyzonty, instrumenty, kanały, kierunki, kombinacje, margines manewru, margines swobody, narzędzia, okazje, opcje, oręż, perspektywy, pola manewru, pola rozwoju, potencjał, predyspozycje, rezerwy, rozwiązania, scenariusze, sposobności, środki, szanse, szlaki, warianty, widoki, widoki na przyszłość, widnokrąg, wybór, wyjścia, zasoby, zdolności, zdolności operacyjne, zdolności organizacyjne, zdolności produkcyjne, zdolności twórcze, złoża (metaforycznie), możliwości działania, możliwości finansowe, możliwości osobiste, możliwości organizacyjne, możliwości przerobowe, możliwości rozwoju, możliwości techniczne.
„Możliwości” są rzeczownikiem zbiorczym i bardzo pojemnym znaczeniowo. Większość synonimów zawęża sens do konkretnego aspektu: finansów, talentu, wariantów wyboru albo perspektyw na przyszłość.
Grupy znaczeniowe – o czym tak naprawdę mowa?
1. „Możliwości” jako szanse i perspektywy
Gdy mowa o rozwoju, przyszłości, karierze, często „możliwości” równa się „szansom” i „perspektywom”. W takich kontekstach pasują:
- okazje, perspektywy, szanse, widoki, widoki na przyszłość, horyzonty, widnokrąg (metaforycznie), pola rozwoju
Sprawdzają się zwłaszcza przy planowaniu przyszłości, w tekstach motywacyjnych, edukacyjnych, biznesowych:
- „Ten kierunek studiów otwiera szerokie perspektywy zawodowe.”
- „Na rynku wciąż pojawiają się nowe okazje inwestycyjne.”
- „Młody zespół ma świetne widoki na przyszłość.”
- „Rozwój technologii znacząco poszerza nasze horyzonty.”
2. „Możliwości” jako opcje i warianty
W sytuacjach wyboru – gdy ktoś „ma możliwości”, tzn. ma kilka dróg, którymi może pójść. Tu „możliwości” zbliżają się do „opcji”:
- alternatywy, drogi wyjścia, furtki, opcje, scenariusze, warianty, wyjścia, kombinacje, wybór
Najlepiej brzmią w tekstach analitycznych, negocjacyjnych, przy omawianiu strategii:
- „Rozważane są trzy warianty dalszych działań.”
- „Na szczęście wciąż istnieją inne drogi wyjścia z tej sytuacji.”
- „Projekt przewiduje kilka alternatyw finansowania.”
- „Zespół zachował jeszcze pewien wybór dalszej ścieżki.”
3. „Możliwości” jako potencjał i zasoby
W tym znaczeniu słowo opisuje to, co „w kimś” lub „w czymś” drzemie: talenty, zasoby, moce przerobowe. Mówimy wtedy o sile, zapleczu, granicach wydolności:
- atuty, instrumenty, narzędzia, oręż, potencjał, predyspozycje, rezerwy, zasoby, złoża (metaforycznie), zdolności, zdolności operacyjne, zdolności organizacyjne, zdolności produkcyjne, zdolności twórcze, pola manewru, margines manewru, margines swobody
To ulubione pole znaczeniowe w języku biznesu, edukacji, psychologii rozwoju:
- „Zespół wciąż nie wykorzystuje w pełni swojego potencjału.”
- „Firma ma znaczne rezerwy kadrowe i sprzętowe.”
- „Jego największym atutem jest szybkie uczenie się.”
- „Organizacja zwiększyła swoje zdolności operacyjne.”
4. „Możliwości” jako warunki i środki działania
Często „możliwości” oznaczają nie tyle talent, ile warunki: pieniądze, sprzęt, organizację pracy. Wtedy najbliżej im do „środków” i „warunków” (choć te nie są ścisłymi synonimami, w praktyce często je zastępują):
- instrumenty, narzędzia, środki, zasoby, możliwości finansowe, możliwości organizacyjne, możliwości przerobowe, możliwości techniczne, zdolności produkcyjne
Takie użycie pojawia się w raportach, opisach projektów, rozmowach o budżecie:
- „Ze względu na ograniczone środki projekt trzeba było okroić.”
- „Firma rozbudowuje swoje moce produkcyjne.”
- „Szkoła ma coraz lepsze zaplecze techniczne.”
- „Obecne zasoby nie pozwalają na szybszą realizację zleceń.”
Synonimy „możliwości” w różnych rejestrach językowych
Rejestr neutralny i urzędowo-biznesowy
W tekstach oficjalnych przydają się określenia wyważone, pozbawione nadmiernego ładunku emocjonalnego:
- alternatywy, instrumenty, możliwości działania, możliwości finansowe, możliwości organizacyjne, możliwości rozwoju, możliwości techniczne, opcje, perspektywy, potencjał, rezerwy, scenariusze, środki, warianty, zasoby, zdolności operacyjne, zdolności produkcyjne
„Potencjał” brzmi bardziej analitycznie i chłodno niż „szanse”. „Zasoby” kładą nacisk na to, co już jest; „perspektywy” – na to, co dopiero może się wydarzyć.
Rejestr potoczny i swobodny
W mowie codziennej często szuka się słów bardziej obrazowych i mniej „urzędowych”:
- atuty, droga, drogi wyjścia, furtki, horyzonty, pola manewru, szanse, widoki, wyjścia
Te wyrażenia dobrze brzmią w dialogach, felietonach, tekstach blogowych:
- „Zawsze są jakieś furtki, trzeba je tylko dostrzec.”
- „Ma spore atuty, tylko brakuje mu wiary w siebie.”
- „Sytuacja jest trudna, ale wciąż masz kilka dróg wyjścia.”
Delikatne różnice znaczeniowe między wybranymi synonimami
Niektóre słowa są na tyle bliskie, że kuszą do zamiany „jeden do jednego”, ale niosą inny odcień znaczeniowy:
- możliwości vs. szanse – „szanse” sugerują prawdopodobieństwo sukcesu („ma duże szanse”), „możliwości” raczej zakres tego, co wchodzi w grę.
- możliwości vs. perspektywy – „perspektywy” niemal zawsze odnoszą się do przyszłości; „możliwości” mogą dotyczyć zarówno „tu i teraz”, jak i jutra.
- możliwości vs. potencjał – „potencjał” to coś ukrytego, nie w pełni wykorzystanego; „możliwości” mogą być już na wyciągnięcie ręki.
- możliwości vs. opcje / warianty – „opcje” i „warianty” są policzalne i konkretne; „możliwości” mogą być rozmyte, niepoliczone.
- możliwości vs. zasoby – „zasoby” to to, co się posiada (ludzie, pieniądze, sprzęt); „możliwości” opisują, co da się z tym zrobić.
„Możliwości finansowe” często da się zastąpić słowem „budżet”, „środki”, „zaplecze finansowe”, ale każde z nich przesuwa akcent: z ogólnego potencjału na konkretną kwotę lub infrastrukturę.
Przykłady użycia – jak mówić inaczej niż „możliwości”
Poniżej kilka typowych zdań z „możliwościami” oraz propozycje naturalnych przeróbek:
- „Ta firma daje duże możliwości rozwoju.”
→ „Ta firma daje szerokie perspektywy rozwoju.”
→ „W tej firmie są świetne warunki do rozwoju.” - „Nie mam możliwości finansowych.”
→ „Nie mam wystarczających środków.”
→ „Mój budżet na to nie pozwala.” - „W obecnej sytuacji nasze możliwości działania są ograniczone.”
→ „W obecnej sytuacji nasz margines manewru jest ograniczony.”
→ „W tej chwili mamy bardzo wąskie pole manewru.” - „Ten kandydat ma duże możliwości.”
→ „Ten kandydat ma duży potencjał.”
→ „To osoba o ogromnych predyspozycjach.”
W praktyce często lepiej doprecyzować, o jakim rodzaju „możliwości” mowa: zamiast ogólnego terminu użyć „budżetu”, „perspektyw”, „pola manewru”, „zasobów”, „talentu”, „warunków” – wtedy zdanie staje się wyraźniejsze i bardziej przekonujące.