„Hamlet” to tragedia Williama Szekspira opowiadająca o księciu Danii, który staje wobec obowiązku pomszczenia ojca. To tekst o zemście, władzy i rozpadzie świata, w którym trudno odróżnić rozsądek od szaleństwa. Dla uczniów i maturzystów ważne jest nie tylko streszczenie fabuły, ale też zrozumienie motywacji bohaterów i ich wewnętrznych konfliktów. Poniżej znajduje się skrócone omówienie treści oraz analiza najważniejszych postaci – w sam raz jako podstawa do wypracowania lub przygotowania do sprawdzianu.
Krótki kontekst i konstrukcja dramatu
„Hamlet” powstał na przełomie XVI i XVII wieku, ale jego problemy brzmią zaskakująco współcześnie: kryzys zaufania, rozpad autorytetów, podejrzliwość wobec władzy. Akcja rozgrywa się na zamku Elsynor w Danii, a oś konfliktu stanowi spór o prawdę: kto mówi prawdę o śmierci starego króla i komu można wierzyć.
Utwór jest tragedią szekspirowską: nie przestrzega klasycznych trzech jedności, miesza wątki tragiczne z komicznymi, pokazuje bohaterów w stanie rozchwiania psychicznego i moralnego. Zakończenie – jak przystało na tragedię – przynosi śmierć większości głównych postaci.
„Hamlet” – streszczenie fabuły
Akcja zaczyna się od pojawienia się Ducha zmarłego króla Danii, ojca Hamleta. Duch wyjawia synowi, że został podstępnie zamordowany przez własnego brata, Klaudiusza, który następnie poślubił królową Gertrudę i zasiadł na tronie. Hamlet otrzymuje zadanie: pomścić ojca.
Książę nie działa jednak od razu. Zaczyna udawać szaleńca, by zyskać czas i sprawdzić prawdziwość słów Ducha. W tej grze psychologicznej cierpi przede wszystkim Ofelia, córka dworzanina Poloniusza, zakochana w Hamlecie. Klaudiusz i Poloniusz próbują wybadać przyczyny dziwnego zachowania księcia, wykorzystując Ofelię jako „przynętę”.
Kluczowym momentem jest scena teatru w teatrze. Hamlet organizuje przedstawienie, w którym aktorzy odgrywają zbrodnię podobną do tej opowiedzianej przez Ducha. Reakcja Klaudiusza – gwałtowne przerwanie spektaklu – potwierdza winę króla w oczach Hamleta.
W kolejnych scenach napięcie rośnie. Hamlet w rozmowie z Gertrudą zabija Poloniusza, ukrywającego się za arrasem, biorąc go za szpiega króla. Klaudiusz wysyła Hamleta do Anglii z rozkazem jego potajemnej egzekucji, ale plan się nie udaje. W tym czasie Ofelia, nie radząc sobie z utratą ojca i odrzuceniem przez Hamleta, popada w obłęd i ostatecznie ginie – najprawdopodobniej popełnia samobójstwo.
Na dwór wraca Laertes, brat Ofelii, żądny zemsty za śmierć ojca i siostry. Klaudiusz i Laertes knują plan: pojedynek szermierczy z Hamletem, w którym Laertes ma użyć zatrutej szpady, a w zanadrzu przygotowany jest także zatruty kielich. Pojedynek wymyka się spod kontroli: Gertruda wypija zatrute wino przeznaczone dla Hamleta, Laertes i Hamlet wzajemnie się ranią, a Hamlet zabija Klaudiusza. W efekcie na scenie pozostają ciała większości bohaterów, a władzę w Danii przejmuje norweski książę Fortynbras.
„Hamlet” można czytać jako opowieść o człowieku, który zbyt jasno widzi moralny chaos świata, by móc działać prosto i bez wahania.
Hamlet – bohater rozdarty między myślą a czynem
Hamlet jest jednym z najbardziej złożonych bohaterów w historii literatury. To książę-filozof, wykształcony, wrażliwy, obsesyjnie analizujący rzeczywistość. Nie jest typem mściciela z prostych dramatów zemsty – zamiast natychmiastowej reakcji pojawia się niekończące się „rozważanie”.
Jego hamletyzowanie to skłonność do zwątpienia, rozdrabniania się na wątpliwości, uciekania od działania w stronę refleksji. Najsłynniejszy monolog „Być albo nie być” pokazuje, że w centrum jego myślenia jest pytanie o sens istnienia i cierpienia. Zemsta nie jest dla niego prostą sprawą – wiąże się z moralnym brudem, w który Hamlet nie chce wejść bez absolutnej pewności.
Hamlet balansuje też na granicy szaleństwa. Gra obłąkanego, ale w tej grze jest coś prawdziwego: coraz większe rozdarcie, frustracja, utrata zaufania do ludzi. Jego okrucieństwo wobec Ofelii czy szyderstwa wobec Poloniusza nie wynikają z czystej złośliwości, ale z narastającej nienawiści do zakłamania dworu.
W finale Hamlet dojrzewa do działania – akceptuje fakt, że nie wszystko da się zrozumieć i przewidzieć. W scenie z Horacjem mówi o „boskiej opatrzności”, która decyduje o losach człowieka. Dopiero ta zgoda na niepewność pozwala mu zabić Klaudiusza, ale dzieje się to w momencie, gdy i tak nie ma już dla niego ratunku.
Klaudiusz – zbrodniarz, który boi się własnego sumienia
Klaudiusz bywa na pierwszy rzut oka typowym antagonista: bratobójca, uzurpator, cyniczny władca. Zabił własnego brata, uwiódł bratową, przejął tron, manipuluje dworzanami i podsłuchuje rozmowy, by kontrolować sytuację. Jednak Szekspir nie robi z niego prostego „czarnego charakteru”.
W jednej z najciekawszych scen Klaudiusz modli się i przyznaje sam przed sobą, że jego wina jest wielka. Chce prosić Boga o przebaczenie, ale nie potrafi zrezygnować z tego, co zdobył: tronu i królowej. W tym momencie widać, że ma sumienie, tylko nie jest gotów ponieść kosztu nawrócenia.
Relacja Klaudiusza z Hamletem jest podszyta lękiem. Klaudiusz przeczuwa, że Hamlet wie za dużo, i stopniowo przechodzi od pozornie troskliwego ojczyma do otwartego prześladowcy. Plan zabicia Hamleta w Anglii czy spisek z Laertesem obnażają jego strach przed utratą władzy. Jest zbrodniarzem, który nie umie już zaufać nikomu, nawet sobie.
Gertruda i Ofelia – kobiety w świecie męskiej polityki
Gertruda – między wygodą a ślepotą
Gertruda, matka Hamleta, jest postacią niejednoznaczną. Szybko po śmierci męża wychodzi za Klaudiusza, co syn uznaje za zdradę ojca i moralną hańbę. Nie ma jednak dowodów, że Gertruda wiedziała o zbrodni Klaudiusza – raczej wybiera wygodne zapomnienie i „spokój dworu” niż trudne pytania.
W scenie rozmowy z Hamletem w jej komnacie królowa konfrontuje się z prawdą o sobie: o swojej słabości, zależności od mężczyzn, ślepocie na moralny wymiar sytuacji. To nie jest potwór, lecz raczej osoba, która nie chce widzieć całej prawdy, bo ona zrujnowałaby jej świat. Śmierć Gertrudy – przypadkowe wypicie zatrutego wina – ma w sobie coś z gorzkiej ironii: ginie od trucizny, którą w pewnym sensie sama pozwoliła wprowadzić na dwór.
Ofelia – ofiara cudzych decyzji
Ofelia często pojawia się w interpretacjach jako „delikatna, naiwna dziewczyna”, ale to uproszczenie. Jest szarpana między lojalnością wobec ojca i brata a uczuciem do Hamleta. Poloniusz i Laertes traktują ją jak element politycznej gry, uczucia Hamleta też są wciągnięte w szerszy konflikt.
Kiedy Hamlet zaczyna udawać szaleńca i odrzuca Ofelię, dziewczyna zostaje sama z ogromnym ciężarem: śmierć ojca, brak oparcia w ukochanym, presja dworu. Jej obłęd to nie „dziwactwo”, lecz reakcja na przeciążenie emocjonalne i całkowitą utratę kontroli nad własnym życiem.
Śmierć Ofelii jest jednym z najbardziej przejmujących momentów tragedii. Zostaje o niej jedynie opowiedziane, a obraz płynącej w wodzie z kwiatami dziewczyny stał się jednym z najczęściej malowanych motywów w sztuce XIX wieku.
Poloniusz i Laertes – pragmatyzm i prosta zemsta
Poloniusz to typ dworzanina-pragmatyka. Lubi wygłaszać długie moralizatorskie mowy, ale sam nie ma oporów, by szpiegować własnego syna czy podsłuchiwać Hamleta. Jest uosobieniem politycznej gry i drobnych intryg, które mają „utrzymać porządek”. Jego śmierć za arrasem dobrze pokazuje, do czego prowadzi obsesja kontroli.
Laertes stanowi kontrast dla Hamleta. Też traci ojca i siostrę, ale reaguje zupełnie inaczej: stawia na natychmiastową zemstę. Nie analizuje, nie roztrząsa – działa. Jego gwałtowność zostaje jednak wykorzystana przez Klaudiusza. W finale Laertes widzi, że został wmanewrowany w cudze zbrodnie, przyznaje się do udziału w spisku i demaskuje króla. Umiera pojednany z Hamletem, co podkreśla tragiczne podobieństwo ich losów.
- Poloniusz – dworzanin-intrygant, ofiara własnej ciekawości.
- Laertes – „prosty” mściciel, lustrzane odbicie Hamleta.
- Horacjo – wierny przyjaciel, świadek wydarzeń i „strażnik pamięci” o Hamlecie.
Fortynbras i Horacjo – porządkowanie chaosu po tragedii
Na końcu dramatu pojawia się Fortynbras, norweski książę, który zajmuje opuszczony tron Danii. Jego postać pokazuje, że polityka nie znosi próżni: gdy jedni bohaterowie giną w moralnych dylematach i spiskach, inni spokojnie realizują swoje plany. Fortynbras jest raczej symbolem nowego porządku niż pełnokrwistą postacią, ale jego obecność wzmacnia wrażenie, że historia będzie toczyć się dalej – tylko z innymi aktorami.
Horacjo pełni w tragedii rolę świadka i jedynej naprawdę stabilnej moralnie postaci. Nie jest ani mścicielem, ani intrygantem, ani filozofem-paralitykiem. To jemu Hamlet powierza zadanie opowiedzenia prawdziwej historii. Dzięki Horacjowi tragedia Hamleta nie znika w chaosie, ale staje się opowieścią, którą można zapamiętać – dokładnie taką, którą czytelnicy i widzowie poznają na lekcjach języka polskiego.
Bez Horacja „Hamlet” byłby tylko serią prywatnych katastrof. Dzięki niemu staje się świadectwem epoki i uniwersalną historią o odpowiedzialności, zwłoce i konsekwencjach zemsty.