Pytania pośrednie (indirect questions) to prosty sposób, żeby brzmieć po angielsku grzeczniej i bardziej naturalnie. Używane są w mailach, rozmowach służbowych, ale też w zwykłej pogawędce, kiedy nie wypada walić pytaniem wprost. Problem w tym, że wiele osób mechanicznie dokleja „Could you tell me…” i zostawia resztę tak jak w pytaniu prostym – co w angielskim jest błędem. Poniżej krok po kroku, jak z pytania prostego zrobić poprawne pytanie pośrednie, z typowymi schematami, pułapkami i gotowymi wzorami do skopiowania w praktyce.
Czym są pytania pośrednie i kiedy ich używać
Pytanie pośrednie to po prostu pytanie „opakowane” w inne zdanie. Formalnie wygląda jak zdanie oznajmujące, ale w środku zawiera pytanie. Dzięki temu wypowiedź jest łagodniejsza i bardziej uprzejma.
Różnica między pytaniem prostym a pośrednim:
- Pytanie proste: Where is the station?
- Pytanie pośrednie: Could you tell me where the station is?
Pytania pośrednie przydają się szczególnie:
- w mailach służbowych: Could you let me know when the report will be ready?
- w obsłudze klienta i w pracy: I was wondering if you could help me.
- w sytuacjach oficjalnych: Do you know where the meeting will take place?
- w uprzejmej rozmowie z nieznajomymi: Excuse me, could you tell me how I can get to…?
Najważniejsza rzecz: w pytaniu pośrednim część „w środku” ma szyk zdania oznajmującego, a nie pytającego. To na tym najczęściej wykładają się uczący się angielskiego.
Podstawowy schemat budowy – krok po kroku
Najwygodniej traktować pytania pośrednie jako prostą sekwencję kroków. Dzięki temu łatwo przerobić każde pytanie proste na pośrednie.
-
Zacząć od wprowadzenia (intro phrase)
Na początku pojawia się fraza, która „niesie” pytanie. Najczęstsze:- Could you tell me…
- Do you know…
- I’d like to know…
- I was wondering…
- Can you explain…
Te frazy same w sobie są poprawnymi zdaniami, a pytanie właściwe jest ich dopełnieniem.
-
Wybrać, czy będzie użyte „question word”, czy „if / whether”
Jeśli w pytaniu prostym jest who, what, when, where, why, how – to one zostają w środku.
Jeśli pytanie proste jest na „tak/nie” (czy…?) – w środku pojawi się if lub whether. -
Zmienić szyk na oznajmujący
To kluczowy krok:- pytanie proste: Where is he?
- pośrednie: Do you know where he is? (nie: where is he)
W środku nie ma inwersji (zamiany kolejności podmiotu i czasownika pomocniczego).
-
Usunąć znak zapytania, jeśli całe zdanie jest oznajmujące
I’d like to know where he is. – kropka na końcu.
Could you tell me where he is? – pytajnik jest, ale dotyczy tylko „Could you…”, nie części „where he is”.
Typowe wprowadzenia (intro phrases)
W praktyce wystarczy opanować kilka wprowadzeń i używać ich niemal automatycznie. Warto dobrać je do stopnia formalności.
Neutralne / uprzejme codzienne:
- Do you know… – dobre w mowie, nie za sztywne: Do you know where she lives?
- Can you tell me… – trochę bardziej bezpośrednie: Can you tell me what this word means?
Bardziej formalne / bardzo uprzejme:
- Could you tell me… – klasyk grzeczności: Could you tell me when the meeting starts?
- I’d like to know… – uprzejme, często w mailach: I’d like to know whether we need to register.
- I was wondering… – wyjątkowo miękkie i grzeczne: I was wondering if you could send me the file.
Dobrym nawykiem jest łączenie fraz z końcówkami typowymi dla pytań pośrednich, np. „Could you tell me how long it will take?” zamiast „how long will it take?”. Raz opanowany schemat zaczyna się powtarzać w różnych zdaniach.
Różnice względem pytań prostych – na konkretnych przykładach
Wystarczy porównać pary zdań, żeby zobaczyć, co dokładnie zmienia się w szyku.
Przykład 1:
- pytanie proste: Where does she work?
- pytanie pośrednie: Do you know where she works?
Znika „does”, wraca podstawowy szyk: she works.
Przykład 2:
- pytanie proste: Why did he leave?
- pytanie pośrednie: Can you tell me why he left?
„Did” znika, czasownik główny wraca do formy przeszłej: he left.
Przykład 3:
- pytanie proste: When will they arrive?
- pytanie pośrednie: I’d like to know when they will arrive.
Czasownik modalny will zostaje, ale nie przeskakuje na początek – stoi normalnie po podmiocie: they will arrive.
Wątpliwość, czy w środku dać szyk pytający czy oznajmujący, można rozwiązać jednym pytaniem: „Gdyby to miał być normalny, twierdzący angielski, jak by to brzmiało?” – właśnie tak ma brzmieć wnętrze pytania pośredniego.
Jak zmienia się szyk zdania w pytaniach pośrednich
Największa różnica pojawia się przy czasownikach pomocniczych: do/does/did, to be oraz modalnych typu can, could, will, would, should. W pytaniach prostych to one idą na początek. W pytaniach pośrednich – wracają na swoje miejsce.
Pytania z „do/does/did”
W pytaniu prostym w czasie Present Simple i Past Simple pojawia się „do/does/did”. W pytaniu pośrednim to „do/does/did” znika, a czasownik główny wraca do normalnej formy.
Present Simple:
- pytanie proste: Where does he live?
- pośrednie: Do you know where he lives? (nie: where does he live)
Past Simple:
- pytanie proste: When did they arrive?
- pośrednie: Could you tell me when they arrived?
Wysłowienie „did they arrive” w środku („Could you tell me when did they arrive?”) jest bardzo częstym błędem – brzmi to po prostu niegramatycznie.
Pytania z czasownikiem „to be” i czasownikami modalnymi
Z „to be” oraz modalnymi (can, could, will, would, should, may, might) sprawa wygląda podobnie: w pytaniu prostym stoją przed podmiotem, w pośrednim – wracają za podmiot.
„To be” – teraźniejszość:
- pytanie proste: Where is your office?
- pośrednie: Can you tell me where your office is?
„To be” – przeszłość:
- pytanie proste: Why were they late?
- pośrednie: Do you know why they were late?
Czasowniki modalne:
- pytanie proste: When can we start?
- pośrednie: I’d like to know when we can start.
Warto zwrócić uwagę na końcówkę: we can start, nie: can we start. Schemat ciągle ten sam – środek jak zdanie twierdzące.
Pytania pośrednie z „if / whether” (czy)
Jeśli w polskim pytaniu pojawia się „czy”, a w angielskim odpowiedzią może być „yes/no”, w pytaniu pośrednim używa się if albo whether.
Proste pary zdań:
- pytanie proste: Is she at home?
pośrednie: Do you know if she is at home? - pytanie proste: Did he get my email?
pośrednie: Could you tell me whether he got my email?
„If” vs „whether” – praktyczne różnice:
W codziennym mówieniu przeważnie pojawia się if. Jest prostsze i w większości sytuacji zupełnie wystarczy: Do you know if he’s coming?
Whether częściej pojawia się w bardziej formalnym języku i wtedy, gdy są dwie wyraźne opcje:
- I’d like to know whether we need to register or not.
- We are not sure whether he will accept the offer.
W pytaniach pośrednich z „if/whether” zasada szyku jest dokładnie taka sama jak wcześniej: if she is, whether they will come, nigdy if is she, whether will they come.
Przy „if/whether” łatwo zapomnieć o zmianie czasu: jeśli czas wprowadzenia jest przeszły, często w środku przesuwa się go o jedno „oczko” w tył, np. He asked if I was busy zamiast if I am busy, gdy mowa o przeszłej rozmowie.
Częste błędy i jak ich uniknąć
W pytaniach pośrednich powtarza się kilka typowych potknięć. Dobrze mieć je z tyłu głowy już przy pierwszych próbach.
1. Podwójne pytanie w jednym zdaniu
Źle: Can you tell me where does he live?
Dobrze: Can you tell me where he lives?
Problem to „does” w środku – jedno pytanie (to na początku) już wystarczy.
2. Zły czasownik pomocniczy
Źle: Do you know when will be the meeting?
Dobrze: Do you know when the meeting will be?
„Will” jest, ale stoi za podmiotem – dokładnie jak w zwykłym zdaniu twierdzącym.
3. Zostawianie „do/does/did” w środku
Źle: I’d like to know why did he leave.
Dobrze: I’d like to know why he left.
„Did” służy tylko w pytaniu prostym. W pośrednim znika, a czasownik wraca do formy przeszłej.
4. Zły znak na końcu zdania
Jeśli całe zdanie jest formalnie oznajmujące, stawia się kropkę:
- I’d like to know where he is. – kropka
- Could you tell me where he is? – pytajnik, ale ze względu na „Could you…?”
Jak ćwiczyć w praktyce
Najszybsze efekty pojawiają się wtedy, gdy pytania pośrednie wprowadza się od razu do codziennego użycia – w mailach, notatkach, krótkich dialogach.
1. Przerabianie pytań prostych na pośrednie
Warto wziąć kilka zwykłych pytań i świadomie „opakować” je we wprowadzenia:
- Where is the nearest ATM? → Could you tell me where the nearest ATM is?
- What does this word mean? → Can you tell me what this word means?
- Is the shop open on Sunday? → Do you know if the shop is open on Sunday?
Dobrym sposobem jest zapisanie takich par w dwóch kolumnach i codzienne dopisywanie nowych przykładów – schemat szybko wchodzi w nawyk.
2. Własne mini-dialogi
Krótki dialog np. w sklepie, hotelu czy w pracy można świadomie naszpikować pytaniami pośrednimi:
Excuse me, could you tell me where the conference room is?
Do you know when the presentation starts?
I’d like to know whether we need to sign in.
Takie 3–4 zdaniowe sekwencje warto powtarzać na głos, aż zaczną brzmieć „automatycznie”.
3. Zamiana polskich pytań „czy…” na angielskie „if / whether”
Dobrze jest wziąć typowe polskie zdania z „czy” i od razu tłumaczyć je pośrednio, np. zamiast „Czy on przyjdzie?” – od razu: Do you know if he will come?
4. Świadome używanie w mailach
W korespondencji służbowej pytania pośrednie sprawdzają się idealnie. Zamiast dosłownych kalk z polskiego, typu „When can you send the document?”, lepiej od razu pisać:
- Could you let me know when you can send the document?
- I’d like to know if it will be possible to have the report by Friday.
Po kilku takich mailach schemat „intro phrase + szyk oznajmujący w środku” staje się naturalny i nie wymaga już pilnowania krok po kroku.